#MeToo in de middeleeuwen. Middeleeuwse medemensen en hun ideeënwereld in de literatuur

Van “Egidius waer bestu bleven” tot “hebban olla vogala”. Iconische zinnen genoeg, maar jongeren vandaag de dag warm maken voor middeleeuwse literatuur blijkt niet altijd een evidente opdracht. Een belangrijke sleutel in het ontsluiten van deze eeuwenoude literatuur is het benadrukken van de tijdloze impact ervan. En van de relevantie voor hedendaagse debatten die jongeren bezighouden. Van racisme tot seksisme. Van globalisering tot het omgaan met erotiek, de middeleeuwse literatuur biedt inspiratie om in debat te gaan met leerlingen. 

Emoties in hun context: gevoelsstructuren in Nederlandstalige romans

Het klimaat is reeds zóó afmattend, dat men zich zooveel mogelijk emoties moet besparen.' Dit zijn woorden van het personage Theo, in de roman Vrouwen lief en leed onder tropen van Thérèse Hoven uit 1892. De roman beschrijft een ongelukkig huwelijk in Nederlands-Indië; meer bepaald laat de roman zien hoe het emotionele leven van de huwelijkspartners gevormd wordt door de omstandigheden waarin zij zich bevinden. Affectieve ervaringen zijn immers niet louter individueel, ze zijn gesitueerd in historische, sociale, culturele contexten. Het lezen van literaire teksten kan bijdragen aan inzicht in deze gesitueerdheid van emoties en in zogeheten gevoelsstructuren. In deze lezing werk ik deze gedachte uit aan de hand van voorbeelden uit verschillende Nederlandstalige romans, met een focus op de roman van Hoven en op het recente Corpus Britney van Dominique de Groen, waarin affectieve ervaringen gesitueerd worden in de context van hedendaags datakapitalisme.   

 

Tendensen in de hedendaagse Nederlandse roman. Oefeningen in ver en nabij lezen 

Het aanbod van hedendaagse Nederlandse romans is overweldigend groot. Toch sijpelen er daarvan doorgaans slechts enkele titels door in het secundair onderwijs. In mijn bijdrage aan de HSN-conferentie wil ik enerzijds wat uitzoomen en enkele globale tendensen van de hedendaagse romanproductie in kaart brengen, om zo recht te doen aan de diversiteit van het literaire landschap vandaag. Ik baseer me daarbij onder meer op  Mark McGurls analyse van het genresysteem in wat hij omschrijft als ‘the age of amazon’ (McGurl 2021), en het onderscheid dat hij daarbij maakt tussen literaire fictie  en genrefictie enerzijds en tussen minimalisme en maximalisme anderzijds. Vervolgens wil ik via een close reading van een typisch voorbeeld (Een vlam Tasmaanse tijgers van Charlotte van den Broeck uit 2024) laten zien hoe die bredere tendensen resoneren in zelfs de kleinste tekstfragmenten en hoe een dergelijke vorm van nabij lezen kan worden ingezet in de klaspraktijk.