Wat als de leerkracht niet (genoeg) leest? Bouwen aan literair vertrouwen

Lezen en literaire competentie maken deel uit van de kern- en minimumdoelen voor het basis- en secundair onderwijs. Maar niet elke leerkracht is zelf een overtuigde lezer, en sommige leerkrachten voelen zich onzeker over hun literaire bagage. Tijdens deze sessie bouwen we aan literair vertrouwen. Je krijgt een helder beeld van de middelen om samen met collega’s sterk literatuuronderwijs te ontwikkelen, gekaderd binnen de bestaande kennis. Ervaringen van leerkrachten bij wie een auteur een schrijftraject begeleidde of die deelnamen aan de Boon voor Onderwijs (beide projecten van Literatuur Vlaanderen) verankeren de sessie in de praktijk, de modules en leertrajecten van www.iedereenleestacademie.be zorgen voor een opstap naar professionalisering.

 

Literatuurgesprekken zonder de docent erbij: de leerlinginterpretatie staat centraal.

Voor veel docenten is het mondeling literatuur hét hoogtepunt van het examenjaar. Maar hoe beoordeel je zo’n gesprek goed en hoe toets je daadwerkelijk de literaire ontwikkeling van leerlingen?
Ramon Groenendijk en Twan Robben delen hun inzichten en ervaringen met literatuurgroepsgesprekken op havo en vwo en bespreken alternatieven voor het traditionele mondeling. Groepsgesprekken zonder de docent, waarbij de leerlingen autonoom hun literaire ervaringen met elkaar kunnen delen, staan centraal in deze workshop. De leerlinginterpretaties zijn hierbij leidend. In hun literatuuronderwijs besteden Groenendijk en Robben aandacht aan de verschillende abstractieniveaus die deze literaire interpretaties kunnen hebben en die uiteindelijk ook ten grondslag liggen aan hun beoordelingscriteria.

Van literair lezen naar burgerschap: dialoog en vertalen in de klas

Burgerschap wordt naar voren geschoven als een belangrijke 21ste-eeuwse vaardigheid. Burgerschapsdoelen benadrukken onder meer reflectie over identiteit en diversiteit en het voeren van onderbouwde, constructieve gesprekken over actuele thema’s. Literaire teksten lenen zich hier uitstekend toe. Tijdens de presentatie stellen we twee lesontwerpen voor die deze competenties versterken in de laatste twee jaar van het middelbaar onderwijs. Het eerste ontwerp koppelt literair lezen aan burgerschapsvorming via een dialogische werkvorm. We bieden leerkrachten inzicht in hoe literair lezen en burgerschapscompetenties met elkaar verweven zijn, en delen een concrete manier om hiermee in de les aan de slag te gaan. Het tweede ontwerp vertrekt vanuit literair vertalen als methode, waarbij leerlingen een tekst analyseren, bespreken en creatief herinterpreteren. Deze aanpak ondersteunt een dieper bewustzijn van identiteit in diversiteit.  

Over de drempel naar bewuste geletterdheid. Met historische teksten leren lezen, redeneren en creatief schrijven in de onderbouw van het vo.

In de nieuwe kerndoelen van het schoolvak Nederlands is meer aandacht dan voorheen voor literatuur, creativiteit en integratie. Taal gebruiken op een creatieve manier en literatuur verkennen die geschreven is in verschillende periodes en contexten worden nu bijvoorbeeld in de kerndoelen benoemd. Dat vraagt om een nieuwe didactische aanpak. Want hoe ga je met die nieuwe kerndoelen aan de slag?
Werken met historische teksten en creatief schrijven bieden volop kansen in de klas. Toch is over het werken hiermee in de onderbouw weinig bekend, laat staan in combinatie. Terwijl het werken met oude verhalen, herkenbare elementen in vreemde teksten en het zelf mogen spelen met deze materie voor leerlingen én docenten erg waardevol, interessant én leuk kan zijn. Hoe kunnen we deze teksten inzetten om samen met leerlingen te denken, redeneren, ontdekken, lezen en schrijven?
In deze workshop deel ik mijn bevindingen over hoe historische letterkunde in de onderbouw en het werken met veranderende teksten kan worden aangepakt. We gaan aan de slag met zowel bekende klassiekers als minder bekende historische teksten. We ervaren zelf hoe het is om creatief te schrijven met historische literatuur als vertrekpunt en onderzoeken hoe dit leerlingen kan stimuleren in hun redeneer-, lees- en schrijfvaardigheid.