Genredidactiek in de lerarenopleiding

In het onderwijsveld en in de wetenschap wordt volop bepleit om lees- en schrijfonderwijs een plaats te geven in alle vakken. Dit veronderstelt dat leraren van alle vakken weten hoe ze hier invulling aan kunnen geven, en dus dat lerarenopleidingen hen hierop voorbereiden. In deze presentatie concretiseren we – vanuit onze ervaringen tijdens een ontwerponderzoek in twee lerarenopleidingen – hoe genredidactiek hierbij een rol kan spelen.
We zullen eerst stilstaan bij de meerwaarde van kennis over en vaardigheden in het werken met tekstgenres. Wij zien ten minste drie voordelen. Allereerst biedt het leraren een gemeenschappelijke taal om over genres te praten. Verder verbeteren we de bewuste geletterdheid van leraren-in-opleiding: zij leren beter begrijpen hoe teksten in verschillende contexten functioneren en vergroten daarmee hun eigen lees- en schrijfvaardigheid. Tot slot dragen we hierdoor indirect ook bij aan bewust geletterde leerlingen; de leraren-in-opleiding leren immers hoe zij genredidactiek in eigen lessen en dus gericht op hun schoolvak kunnen toepassen. We bespreken concrete aanpakken en lesmaterialen van de modules die we binnen de lerarenopleidingen Nederlands en geschiedenis hebben beproefd, en verkennen met de aanwezigen welke verdere mogelijkheden er zijn voor deze lerarenopleidingen van deze twee en andere schoolvakken. Deze presentatie is daarmee zowel theoretisch als praktisch van aard.

De canon en andere literaire kleppers als start voor taal en vakdidactiek

Studenten Nederlands aan de lerarenopleiding secundair onderwijs staan voor een zware taak. Enerzijds moeten zij op korte tijd expert worden in hun vak en anderzijds moeten ze leerlingen enthousiast kunnen maken voor taal en literatuur. Als lerarenopleider wil je lessen aanbieden die op beide domeinen werken en dat is niet altijd eenvoudig, want de doelgroep is, ondanks de gedeelde interesse, zeer divers wat betreft achtergrondkennis en leeservaring. Hoe zorg ik er dan voor dat mijn studenten een brede kennis krijgen van literatuur en hoe kan ik hen tegelijk meenemen in activerende vakdidactiek rond lezen en schrijven? In deze workshop deel ik enkele lessen die van studenten enthousiaste lezers en lesgevers kunnen maken. Canonteksten vormen de inhoudelijke, rijke start voor een ontdekkingstocht naar nog meer literatuur, taal en didactiek. We proberen samen te genieten van oude teksten, de dingen, die nooit voorbijgaan … 

(G)Een creatief schrijfproces 

Nu creatief schrijven wordt verankerd in het schoolvak Nederlands (SLO, 2025), biedt dat kansen voor rijk, samenhangend en persoonsvormend taalonderwijs. Docenten hebben echter wel handvatten nodig om leerlingen te begeleiden in hun creatieve schrijfproces. Wie de creativiteit van leerlingen wil stimuleren moet in de lessen eerst oog hebben voor enkele belangrijke pijlers van het creatieve schrijfproces: schrijfdurf, schrijfspel, schrijfplezier en schrijfhouding. Willen we leerlingen intrinsiek motiveren om meer (creatief) te schrijven en zich te verdiepen in taal en literatuur, dan moeten ze de ruimte en het zelfvertrouwen krijgen om te durven schrijven. Met aandacht voor schrijfdurf, schrijfspel en schrijfplezier illustreren we aan de hand van activerende schrijfopdrachten hoe je leerlingen in de creatieve schrijfhouding kan krijgen.

Taalvaardig(er) lesgeven met behulp van AI

Deze korte presentatie biedt een overzicht van de inzet van artificiële intelligentie (AI) binnen de lerarenopleiding, met de focus op taalvaardiger, taalbewuster en taalzekerder lesgeven in het secundair onderwijs. Deze aandacht is niet beperkt tot het vak Nederlands, maar geldt voor alle onderwijsvakken. Het doel is om docenten en leraren-in-opleiding praktische handvatten te bieden voor de integratie van AI in de lerarenopleiding, met aandacht voor zowel de ondersteuning van studenten als uiteindelijk een kwaliteitsverhoging van het onderwijs voor de leerlingen. Daarvoor zoomt de spreker in op lesmaterialen creëren, taalgerichte werkvormen, leerlingen ondersteunen, evaluatie en rapportage.